Kiến Trc Việt Nam:

Hồn dn tộc che chở mi đnh cha

 

KTS Nguyễn Tường Qu

 

 

Khun khổ hạn hẹp của bi viết ny khng cho php chng ti trở lại một cch chi tiết cc thnh quả v những nhận xt tường tận về đường nt v kỹ thuật ưu việt của kiến trc tiền nhn ni chung, nhất l kiến trc Việt Nam từ cc triều đại L- Trần.

Nhưng quan st phớt qua một số cc cng trnh xy cất đnh lng- đền- cha- thnh ốc tiu biểu m mới đy vừa được khai quật tại khu Ba Đnh (Hnội), t nhất chng ta cũng c thể nhận ra được rằng:

Những đường nt thanh m mạnh mẽ của mi cong của xy cất ni chung thời đ đ trải di khng những khắp vng chu thổ sng Hồng m xuống đến tận Huế, ni ln tnh thuần nhất của cc nghệ nhn xy dựng cc cng trnh kiến trc Vietnam trong mấy trăm năm, từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 14. Nghĩa l t nhất họ đ c chung một suy tư về đường nt ring Việt, họ phải đồng một quan niệm về kỹ thuật v lề lối cấu trc của những cơ sở xy cất ấy.

Những điu khắc trn cc cng trnh cổ ny cn để lại cho chng ta một cch phong ph như cả kho ti liệu về phương thức sinh sống v nguồn gốc tinh thần dn ta vốn đ vững vng từ thuở xa xưa thanh bnh v loạn lạc: Vua v dn tuy hai m bnh đẳng l một, lng người thảnh thơi, c nếp sống tao nh, php tắc r rệt v được minh thị. Php vua thua lệ lng.

Ni chung, cc nghệ nhn kiến trc thời đ đ được thừa hưởng v hấp thụ nhuần nhuyễn lẫn su xa nhiều hiểu biết của thế hệ ng cha, qua nhiều thế hệ, để kết tinh lại m tạo dựng một lối kiến trc ring biệt. Chẳng hạn như Cha Một Cột được xy dựng vo giữa thế kỷ 11. Cc đền đi, cha đnh, miếu-nh thờ họ thời đ d b nhỏ hơn nhiều so với cng loại hiện diện ở cc lnh thổ khc trn thế giới, nhưng tất cả lại c cng một sắc thi ha hợp giữa nt thanh tao v dng vẻ vững mạnh, ph hợp với hồn dn tộc v tinh thần Việt tộc đ được hun đc từ hơn hai thin nin kỷ cc đời Vua Hng, đ vượt qua hng trn ngn năm bị đ hộ từ dn phương Bắc, thể hiện ra những kiến trc trong mấy trăm năm ti độc lập của cc triều đại L- L- Trần.

Nhưng sau đ, kể từ khi bị nh Minh phương Bắc đ hộ, Việt Nam ta trải qua cc triều đại kế tiếp của Hậu L v thời Trịnh Nguyễn phn tranh, nhu cầu mở mang lnh thổ về phương Nam đ phần no lm nhạt nha đi bản sắc dn tộc v c lẽ cũng do tiếp thu vội v văn minh văn ha của dn phương Nam m chưa đủ thời gian nhuần nhuyễn kết tinh, nt kiến trc Việt đ nhường bước cho những v vu từ kiến trc Trung Hoa, Chăm Pa... Rồi một trăm năm bị Php đ hộ, kiến trc ty phương ồ ạt sang xm lấn. V trong thời kỳ cuộc chiến Nam- Bắc, do sự tn ph của thời chiến v một phần cũng pht xuất từ thức tự ti mặc cảm, giới tr thức giảm tự tin m tha ha dần đi v khng kịp thời đng đng vai tr hướng dẫn x hội linh động cho từng biến đổi; v thế mỗi lc một t hẳn đi cc xy dựng tiu biểu cho kiến trc Việt trn mọi miền đất nước.

Trong một may mắn gần đy được dịp về cng tc tại qu hương, ti trng thấy tận mắt ton l những x bồ kiến trc thời hậu chiến Việt (những cao ốc, chung cư m kiến trc cắp nhặt từ u- ho nhong nhưng r rng rất luộm thuộm), v chung quanh l đủ mọi thiếu xt về nền mng cc phương tiện căn bản như đường x, cầu cống... Hệ quả l dn khng đủ nơi tr ngụ tiu chuẩn, từ nng thn ra đến thị thnh đều nặng nề những nhiễm mi trường v cng ảnh hưởng trực tiếp hằng ngy đến cuộc sống, cơ thể v tinh thần của dn chng hiện nay. Mọi di tch cổ th bị sơn qut một cch giả tạo, bi bc. Ni chi đến sự hiện diện của một vi kiến trc Việt tiu biểu mới cũng rất l hiếm hoi trong vng ba chục năm nay.

Đ ba mươi năm, chiến tranh khng cn trực tiếp xảy ra trn lnh thổ Việt Nam, chng ta chưa thấy một cht nh sng no l dạng về tinh thần kiến trc Việt, chưa hề c được một đường hướng r rệt no về kiến trc sao cho ph hợp với nếp sinh hoạt cụ thể của dn cư ngụ trn đất nước qu hương.

t ra cũng phải c một cht lưu tm, cht t cơ sở căn bản như cc luật lệ điều lệ, nếu khng đủ mang nặng tnh chất truyền thống Việt th cũng đp ứng cụ thể phần no nếp sống tối thiểu cho dn cư.

Theo thiển , cc kế hoạch kiến trc c nội dung chỉ đp ứng cht t tinh thần phục vụ thực tiễn cho dn cư cũng đ l một yếu tố quan trọng khng thể thiếu trong ton thể kiến trc xy cất, khởi đầu cho một sắc thi kiến trc Việt Nam mới, để khỏi hổ thẹn với tiền nhn ta.

 

Kiến trc sư Nguyễn Tường Qu

 

 

 

 

 

 

 


 
Bi vở đng gp xin gửi về: baivochanhphap@gmail.com
Copyright 2009 Chanh Phap Newspaper
Last modified: 05/31/12